ساير بخش ها کتابخانه جدید پرسش و پاسخ مسابقات کتابخانه درس هايي از قرآن تفسير نور
فعاليتها
فعاليتهاي فرهنگي
نهضت سواد آموزی

سابقه تاریخی آموزش در كشور ایران نشانگر آن است كه طی اعصار نسبتا طولانی ، عزم و اقدام مشخصی در ترویج آموزش عمومی در میان نبوده و سواد و آموزش در انحصار طبقات اجتماعی خاصی قرارداشته است . رد این انحصار طبقاتی را حداقل تا حكومت ساسانیان ( پیش از اسلام ) می توان به سهولت پی گرفت . داستان كوزه گری كه در ازای تقبل بخشی از هزینه سپاه تقاضای فرصت تعلیم فرزندش را داشت ولی توفیق نیافت ، نمونه بارزی از این انحصار است.
كریستین سن نیز در ارتباط با انحصار طبقاتی سواد در دوره ساسانی می نویسد:‹‹ عده ای از تجار حداقل قرائت و كتابت و حساب می‌دانستند ولی عامه مردم از حیث ادب و سواد بضاعتی نداشتند. ››
اسلام با ارزشهای والای مساوات ( برابری ) مؤاخات ( برادری ) و عدالت اجتماعی خود، در زمینه تحصیل دانش نیز سد انحصارات اجتماعی را درهم شكست و ضمن واجب شمردن دانش بر پیروان خود جستجوی آن را از حصارهای زمان و مكان بیرون كشید و مسلمانان را در سراسر زندگی ( اطلبو العلم من المهد الی اللحد) و در همه جا ( اطلبوالعلم ولوبالصین ) به جستجوی آن توصیه كرد.
البته پایبندی به این دستور ها چنانكه باید در میان عامه مسلمانان تسری نیافت و به اندازه احكام عبادی از التزام عملی لازم برخوردار نگردید . با اینحال در همان حد تاثیر گذاری خود بویژه در ادوار نزدیك به صدر اسلام ، آنجا كه با حمایت امرای دانش پرور همراه بود ، به نتایج گرانقدری منجر گردید . و سلسله افتخار انگیزی از فلاسفه ، دانشمندان ، حكما ، ادبا و شعرای ایرانی را به جهان دانش وادب معرفی كرد .
به تدریج و تحت تامین سیاستهای حكام جور كه چشم و گوش بستة رعایای خود را بیشتر طالب بودند نوعی انحصار تعریف نشده مجدا بر قلمرو دانش اندوزی مستولی شد و طبقاتی از جامعه ایرانی به علت فقر مادی و معنوی ناشی از عقب نگه داشته شدن ، تمایلی به كسب دانش نشان ندارند و وضع بگونه ای شد كه در سالهای نزدیك به انقلاب مشروطیت ایران معدود مكتبهای دایر در سطح كشور، صرفنظر از ماهیت و محتوای آموزشی محدود خود ،عمدتاً در خدمت خانواده های مرفّه قرارداشتند .
از حدود هفتاد سال قبل از انقلاب مشروطیت ایران، مبلغان مسیحی لازاری و متعاقب آن خواهران شریته مدارسی را به سبك مدارس فرانسوی در شهرهای ارومیه و سپس در تهران ، تبریز ، همدان و رشت تاسیس كردند و در كنار مكتبهای فعال در مساجد ، نمونه های كوچكی از آموزش نوین آن روز به ظهور رسید .
در سال 1267هـ . ش1888 /م نخستین مدرسه جدید به سبك اروپایی با مباشرت ایرانی بنیادنهاده شد و میرزا حسن رشدیه فرزند آخوند ملامهدی از مجتهدان تبریز ، مدرسه رشدیه را در ششكلان تبریز تاسیس كرد . تلاش رشدیه نیز در كشاكش رقابتهای امین الدوله و امین السلطان صدر اعظم های سلسله قاجار كه دومی با فعالیت رشدیه موافق نبود ، رونق چندانی نیافت .
براثر وقوع انقلاب مشروطیت ، تحول مهمی در بینش مردم نسبت به نظام آموزش و پرورش كشور به وجود آمد . در اصول هجدهم و نوزدهم قانون اساسی ( 1286 هـ ش / 1907 م ) بر اجباری و همگانی بودن آموزش ابتدایی جدید تاكید شد و همه مدارس موجود كشور زیر نظر وزارت نو پای علوم و معارف قرارگرفت . ساختار وزارت علوم و معارف سه سال بعد با تصویب قوانین جدید بازسازی شد و مقولاتی چون آموزش ابتدایی اجباری ، تربیت معلمان ، آموزش بزرگسالان تهیه كتب درسی و اعزام دانشجویان به اروپا مورد تاكید قرارگرفت .
به دنبال بروز استبداد صغیر و متعاقب آن با خلع محمد علی شاه و افتتاح مجلس دوم ، توجه شایانی به بسط معارف جدید و ایجاد مدارس ملی و دولتی در تهران و دیگر شهرها معطوف گردید. بنابراین در انقلاب مشروطیت است كه اگر نه در عمل، لااقل در بینش و تفكر، آموزش همگانی و الزامی كودكان واجب التعلیم به عنوان رسالت دولتها مطرح می‌شود .
تاریخچه سواد آموزی
قبل از انقلاب
قبل از پیروزی انقلاب اسلامی امر آموزش عمومی و سوادآموزی بزرگسالان توسط سازمان‌های متعدد با عناوین مختلف از سال 1315 دنبال شد این سازمان‌ها عبارتند از :
1-  سازمان تعلیمات اكابر (1320-1315)
2-  سازمان آموزش سالمندان (1335-1332)
3- سازمان آموزش بزرگسالان (1343-1335)
4- كمیته ملی پیكار جهانی با بی‌سوادی(1355-1343)
5- سازمان جهاد ملی سوادآموزی (1357-1355)
 وجه مشترك همه این سازمان ها استفاده از اوقات فراغت مدارس روزانه و در عصرها و برای برای آموزش سوادآموزی بود. به‌علاوه همه این سازمانها دارای عمری كوتاه و زودگذر بوده‌اند.
در این سالها از نیروهای متعدد مانند سپاه‌دانش – معلمان مدارس روزانه و … در زمینه آموزش بیسوادان استفاده شد.
1- سازمان تعلیمات اكابر (1320-1315)
 تعلیمات اكابر اولین سازمانی بود كه به بطور رسمی برای با سوا د كردن بزرگسالان در سال 1315 در ایران تاسیس شد و مقرر گردید در تمام مدارس روزانه، كلاسهای شبانه ویژه بزرگسالان نیز دایر شود. فعالیت‌های این سازمان تا شهریور 1320 ادامه داشت اما در این تاریخ به دلیل درهم‌گسیختگی اوضاع سیاسی – اجتماعی كشور منحل شد.
2-  سازمان آموزش سالمندان (1335-1332)
 آموزش سالمندان به دلیل وقوع جنگ جهانی و جو سیاسی – اجتماعی آن زمان، فعالیت‌های سوادآموزی برای مدتی متوقف شد. دوازده سال بعد یعنی در سال 1332 كلاس های سوادآموزی بزرگسالان با عنوان «آموزش سالمندان» كار خود را آغاز كرد. این كلاس‌ها با هدایت سازمان یونسكو در فاصله بین 1320-1335 به صورت پراكنده در چند شهرستان و استان تشكیل شد ولی این فعالیت‌ها نیز به دلیل هزینه‌های سنگین اجرایی متوقف شد.
3-  سازمان آموزش بزرگسالان (1343-1335)
 سومین سازمان رسمی و وابسته به دولت كه مسئولیت سوادآموزی بزرگسالان را در ایران بر عهده گرفت «سازمان آموزش بزرگسالان» نام گرفت.
 در سال 1335 هجری شمسی با استفاده از تجارب گذشته، فعالیت‌ كلاس‌های آموزش بزرگسالان از سر گرفته شد و كوششی جدید و دامنه‌دار برای گسترش و هماهنگی سوادآموزی بزرگسالان آغاز شد. در این دوره علاوه بر وزارت فرهنگ (وزارت آموزش و پرورش كنونی) كه اجرای برنامه‌های آموزشی بزرگسالان را بر عهده داشت، وزارتخانه‌های دیگر مانند: «كشاورزی، كار، جنگ و سازمان‌هایی از قبیل بنیاد خاور نزدیك، اداره كل امور اجتماعی عمران روستایی، ارتش، بانك عمران و سازمان پیشاهنگی» نیز در امر سوادآموزی بزرگسالان مشاركت داشتند.
 تا این زمان علاوه بر بر كلاس‌های شبانه كه در دبستان‌ها تشكیل شده بود در كارخانه‌های دولتی، آسایشگاه‌ها و بیمارستان‌ها، واحدهای ارتش و شهربانی و ژاندامری نیز كلاس‌های سوادآموزی بزرگسالان با نظارت وزارت فرهنگ تشكیل شد و تا سال 1345 به كار خود ادامه داد. اما به دلیل رشد سریع جمعیت و افزایش درصد بی‌سوادی نتوانست توفیق چندانی به دست اورد.
4- كمیته ملی پیكار جهانی با بی‌سوادی (1355-1343)
 در سال 1343 یعنی دو سال پس از تشكیل سپاه‌دانش «كمیته ملی پیكار جهانی با سوادی» تشكیل شد. این كمیته به موجب اساسنامه مصوب، وظایف و فعالیت‌هایی را به منظور كاهش بی‌سوادی در جامعه به عهده گرفت كه این فعالیت با توجه به نحوه اجرای آنها به سه دوره «آزمایشی، دوره گسترش فعالیت‌ها و دوره واگذاری فعالیت‌ها» تقسیم شد. در این مدت نزدیك به سه‌میلیون نفر را تحت‌پوشش قرار داد اما تنها یك میلیون نفر موفق به اخذ كارنامه شدند.
5- سازمان جهاد ملی سوادآموزی (1357-1355)
 آخرین سازمانی كه قبل از انقلاب اسلامی در ایران تاسیس شد «جهاد ملی سوادآموزی» نام داشت كه در خرداد ماه سال 1355 شكل گرفت مسئولیت با سواد كردن بزرگسالان را به عهده گرفت. در این سازمان برنامه‌ها و فعالیت‌ها با نظام مدیریت متمركز اداره می‌شد، یعنی كلیه تصمیم‌گیری‌‌ها، سیاستگذاری‌ها، انتخاب محتوا و تهیه و تدوین مواد آموزشی، تعیین ضوابط استخدامی، گزینش آموزشیاران سوادآموزی و … در مركز انجام شده و سپس به تمام نقاط كشور ابلاغ و ارسال می‌گردید. شعار این سازمان آن بود كه تا سال 1366 بی‌سوادی را ریشه‌كن می‌كند و سطح آگاهی و دانش بزرگسالان بی‌سواد را در زمینه‌های شغلی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و تكنولوژی بالا می‌برد. با پیروزی انقلاب این سازمان نیز مانند بسیاری از سازمان‌های وابسته به رژیم منحوس شاهنشاهی منحل گردید.
پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی, بنیانگذار كبیر انقلاب اسلامی با درك عمیق از مشكلاتی‌كه در اثر بیسوادی مردم در جامعه بروز ظهور می‌یابد طی فرمانی موضوع بسیج سوادآموزی را صادر نمودند.
در هفتم دی ماه سال 1358 سازمان نهضت سوادآموزی با هدف با سواد كردن خیل عظیم بی‌سوادان كشور تشكیل شد. حضرت امام (ره‌) به‌منظور تقویت برنامه‌های سوادآموزی حجه‌الاسلام و المسلمین محسن قرائتی را به‌عنوان نماینده خویش‌ در این سازمان منصوب نمود.
در سال 1363 دولت با هدف تقویت و توسعه برنامه‌های مبارزه با بی سوادی در كشور اساسنامه سازمان را به‌تصویب مجلس رساند. كه در آن وظیفه اصلی نهضت آموزش بزرگسالان ,در حد خواندن و نوشتن و آموختن حساب با استفاده از ابزارهای هنری و تشویق و ترغیب بیسوادان و كم سوادان در یادگیری بیشتر جمعیت بی‌سواد كشور تعیین شد.
در طی سالهای پس از تشكیل سازمان از ساختارهای تشكیلاتی مختلفی استفاده نمود كه تمامی این ساختارها بر مبنای توزیع وظایف و مسئولیت‌ها طراحی شد.
در حال حاضر ستاد سازمان متشكل از سه معاونت و 15 دفتر و مدیریت برنامه‌ریزی و نظارت بر فعالیتهای سوادآموزی در كشور می‌پردازد.
1-  در فاصله زمانی صدور فرمان بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران (7دیماه 1358) تا انتخاب نماینده خود در سازمان (سال1361) ، حرکت سوادآموزی و مبارزه با بیسوادی ،توسط دستگاههای ذیربط (آموزش و پرورش ، جهادسازندگی ، جامعه روحانیت ، جهاد دانشگاهی و نهضت سوادآموزی) و بصورت شورایی اداره میشد. وبا توجه به فضای انقلابی جامعه ، با همکاری تمامی نهادهای مردمی (از قبیل مساجد ،کمیته های انقلاب ، بسیج مستضعفین ، کانونهای فرهنگی ،انجمنهای اسلامی ،نیروهای مسلح ، کارخانجات ، کارگاهها، اصناف و ... ) بصورت خودجوش و گسترده ، اقدام به آموزش باسوادان با همکاری آموزش و پرورش ، برای یاددادن و تشکیل کلاسهای سوادآموزی در تمامی فضاهایی که امکان تشکیل کلاس در آنها وجود داشت ، کردند.
2- اوج گرفتن حرکت فزاینده سوادآموزی و مبارزه با بیسوادی در کشور ، بعد از صدور فرمان امام (ره) مرهون زحمات بی شائبه مسئولین اولیه نظام بویژه اعضای شورای انقلاب است که از این میان می توان شهیدان مطهری ، بهشتی ، باهنر ،رجایی و نمایندگان ولی فقیه در اکثریت استانهای کشور (از قبیل شهیدان صدوقی (یزد)، مدنی (تبریز) ، اشرفی اصفهانی (کرمانشاه) ، دستغیب (شیراز ) و ... ) را نام برد . بویژه باید از شهیدان رجایی و باهنر به عنوان نخستین بانیان تشکل نهضت سوادآموزی ، که هم جان خویش را بر سر راه تعلیم و تربیت جامعه در طبق اخلاص به خدای خویش تسلیم کردند، یاد کرد.
3- علاوه بر موارد فوق نباید از خدمات صادقانه دست اندرکاران اجرایی امر سوادآموزی و مبارزه با بیسوادی ، که از اولین روز صدور فرمان امام (ره) و در راه ارتقای سطح فرهنگ عمومی جامعه قدم برداشتندو حتی جان خویش را بر سر اینکار گذاشتند، غافل شویم ،آنانی که در بدترین شرایط از لحاظ امنیتی و عدم وجود امکانات و ابزار مورد نیاز این رسالت بزرگ ، با کمترین چشم داشتی ، به اقصی نقاط صعب العبور و روستاهای کشور مهاجرت کردند،تا مبلغ و رساننده پیام امام (ره ) به محرومین و مستضعفین جامعه باشند.آموزشیارانی که در جبهه های نبرد علیه دشمن عفلفی ، پایبند میثاق بزرگشان با امام عزیز بودند تا جان خویش را فدا کردند و حتی در خط مقدم جبهه ها ، دست از مبارزه فرهنگی و مبارزه با بیسوادی برداشتند. مسئولین و مدیران لایقی که تمامی هم و غم خویش را صرف اعتلای امر سوادآموزی کشور نمودند، امثال شیرینکارها ، سعیدی ها ، کریمی ها ، حبیب پورها و دهها نفر دیگر که بعد از سالها خدمت صادقانه و حتی د حین ماموریت سوادآموزی و انجام وظیفه اداری به دیار حق شتافتند و با رحلت شهادت گونه شان ، گواه بر صدق اعمال و گفتارشان شدند وچه آنانی که تحمل همه گونه سختی را بر خود هموار نمودند و با ادامه خدمت خالصانه خویش ، مسئولیت انجام تکلیف الهی و قانونی خود را در راه تحقق فرمان خدا ، پیامبر اکرم (ص) ، ائمه طاهرین (ع ) و امام راحل (ره) ، همچنان تا مرز نتیجه مطلوب استمرار می بخشد و ادامه می دهند.
سایت اینترنتی:‌ http://www.lmoiran.ir
آدرس: تهران – خیابان فاطمی – سازمان نهضت سواد آموزی